Zbiórka w holu Muzeum Plakatu w Wilanowie / wstęp wolny / liczba miejsc ograniczona / ok. 75 min

29 marca / Wystawa jako spotkanie / Katarzyna Matul

Gdy w 1968 roku otwarto Muzeum Plakatu w Wilanowie, plakat – medium codzienności – został uznany za pełnoprawne dzieło sztuki. Wystawy nie miały jednak jedynie nobilitować, odpowiadały na zasadnicze pytanie: jak pokazywać sztukę użytkową, nie odbierając jej charakteru „sztuki żywej”? Projekty, współtworzone między innymi przez Stanisława Zamecznika, podważały „salonowy” model ekspozycji, budując relację z widzem i zapraszając go do współuczestnictwa. Dziś, w epoce nadmiaru obrazów, to napięcie powraca: czy wystawa plakatu jest wciąż przestrzenią spotkania, w której widz może poczuć się współautorem?

dr Katarzyna Matul – historyczka sztuki, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, była kuratorka Międzynarodowego Biennale Plakatu w Warszawie, stypendystka Swiss National Science Foundation, w 2018 roku obroniła doktorat na Uniwersytecie w Lozannie. Zajmuje się badaniem sztuki i projektowania graficznego po 1945 roku w perspektywie historii sztuki, historii społecznej i kulturowej oraz socjologii sztuki.

19 kwietnia / Estetyka niedoboru, język wolności: polski plakat w świecie / Mateusz M. Bieczyński

Jak powstała marka Polish Poster? Jak to się stało, że plakaty zaprojektowane z myślą o lokalnych kinach i teatrach zaczęły funkcjonować jako dzieła sztuki na międzynarodowych wystawach i w kolekcjach na całym świecie? Wykład będzie opowieścią o paradoksie: o tym, jak niedobór stał się źródłem kreatywności, ograniczenia stały się źródłem twórczej siły, a estetyka skrótu, metafory i ironii okazała się językiem czytelnym daleko poza granicami Polski. Przyjrzymy się drodze, którą polski plakat przebył od pracowni artystów do galerii w Paryżu, Nowym Jorku czy Tokio.

prof. dr hab. Mateusz M. Bieczyński – profesor Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu, doktor habilitowany nauk prawnych, doktor historii sztuki, biegły sądowy przy Sądzie Okręgowym w Poznaniu ds. wyceny dzieł sztuki oraz prawa autorskiego. Autor monografii Waldemar Świerzy. Malarz plakatów (2024), Wiktor Górka. Maestro Montanita (2024), Grzegorz Marszałek. Uwielbiam przypadek i go wykorzystuję (2023), Polska szkoła plakatu w szerszym ujęciu historycznym i kulturowym (2024). Był kuratorem wielu wystaw i festiwali artystycznych.

26 kwietnia / Litograficzne arcydzieła – plakat polski przed 1918 / Aleksandra Oleksiak

Narodziny plakatu artystycznego na zawsze odmieniły oblicze naszych ulic. Po nowe graficzne medium sięgali najważniejsi młodopolscy twórcy: Teodor Axentowicz, Piotr Stachiewicz, Anna Gramatyka-Ostrowska, Kazimierz Sichulski, choć nie byli pewni, czy na pewno „ołówek litograficzny może w pełni zastąpić w artystycznym posłannictwie pędzel malarski”. W czasach zaborów, gdy na mapie świata nie było Polski, plakat podtrzymywał tożsamość narodową Polaków w trzech zaborach. Dziś dzięki tym graficznym świadectwom możemy scalić różnorodne fragmenty odległej rzeczywistości i pełniej poczuć klimat minionej epoki.

Aleksandra Oleksiak – absolwentka historii sztuki i filozofii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, kustosz Kolekcji Plakatu Obcego, kuratorka wielu wystaw poświęconych sztuce plakatu.

17 maja / Czy plakat może być dziełem sztuki? Fenomen polskiego plakatu filmowego / Bożena Pysiewicz
„Trudno w to uwierzyć, ale w Polsce plakaty filmowe bywają prawdziwymi dziełami sztuki”. Takie zdanie zanotował w 1955 roku młody Islandczyk Kjartan Gudjonsson, który przyjechał do Warszawy na Festiwal Młodzieży, i z zaskoczeniem odkrył coś niezwykłego – na ulicach miasta reklamy filmów wyglądały jak prace artystów. Jego zdumienie dobrze oddaje fenomen polskiego plakatu filmowego. Wykład poświęcony będzie historii i specyfice tej wyjątkowej dziedziny grafiki na przykładach prac ze zbiorów Muzeum Plakatu w Wilanowie. To także opowieść o historii, w której reklama filmowa w powojennej Polsce przekształciła się w autonomiczną formę sztuki, tworząc jeden z najbardziej rozpoznawalnych fenomenów kultury wizualnej.

Bożena Pysiewicz – historyczka sztuki, kustoszka, w latach 2022–2025 pełniła funkcję kuratorki Muzeum Plakatu w Wilanowie, oddział Muzeum Narodowego w Warszawie. Edukatorka i trenerka, autorka projektów muzealnych i publikacji z zakresu historii plakatu, edukacji i muzealnictwa.

31 maja / Bezpieczeństwo, higiena, nowoczesność. Jak plakat uczył myć ręce i dlaczego cukier krzepi? / Agata Szydłowska

Wraz z pojawieniem się nowoczesności, upowszechnił się druk i… higiena. Plakat prędko został zaprzęgnięty w masowe kampanie na rzecz zdrowego trybu życia, których adresatkami były przede wszystkim kobiety – do nich należało mycie, czyszczenie i dezynsekcja. Z kolei mężczyzn przestrzegano przed zgubnymi skutkami nadużywania alkoholu i zagrożeniami dla zdrowia i życia w pracy. Te plakaty umacniały przekonania na temat ról płciowych oraz kształtowały nowoczesnego obywatela. Podczas wykładu przyjrzymy się dwudziestowiecznym plakatom dotyczącym zdrowia, higieny i bezpieczeństwa oraz omówimy je w szerokim społecznym i politycznym kontekście.

dr Agata Szydłowska – badaczka, autorka książek, kuratorka. Absolwentka historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim, oraz Szkoły Nauk Społecznych przy Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Pracuje w Katedrze Teorii Designu na Wydziale Wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie prowadzi zajęcia między innymi z historii wzornictwa. Interesuje się interdyscyplinarnymi badaniami nad dizajnem, w szczególności splotami projektowania z polityką i życiem społecznym.

21 czerwca / Przeobrażenia i tradycje. Polski plakat w latach 1965–1989 / Izabela Iwanicka-Dzierżawska

W połowie lat sześćdziesiątych XX wieku w plakacie polskim nastąpiła znacząca zmiana. Przez prawie trzy kolejne dekady do głosu dochodziły nowe tendencje, a przeobrażeniom ulegały nurty wcześniejsze. Niektóre ze zjawisk artystycznych współistniały ze sobą, przenikały się nawzajem, wyrastały z różnych tradycji czy uczelni artystycznych, ale i zamierały w pierwotnie znanej formie. To czas wielotorowych przemian w sztuce plakatu w Polsce.

Izabela Iwanicka-Dzierżawska – historyczka sztuki, muzealniczka, absolwentka Wydziału Nauk Historycznych Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Pracuje w Muzeum Plakatu w Wilanowie, zajmuje się historią polskiego plakatu.
_______
Jan Młodożeniec, "Cyrk", 1979.